I wojna światowa miała podłoże czysto materialnie, była imperialistyczna. Na arenie międzynarodowej pojawiły się nowe potęgi – Włochy, Niemcy, Japonia i USA. Serbia (napadnięta przez Austro-Węgry) i Belgia (napadnięta przez Niemcy) chciały niepodległości;
Anglia miała sprzeczne interesy z Rosją (kłótnie o Persję i Afganistan), Czechami i Niemcami. Powstały 2 gigantyczne bloki polityczno-militarne: Trójporozumienie (1904-1907), czyli Ententa – Anglia, Francji, Rosja, potem Japonia, Włochy i USA; Trójprzymierze (1879-1882) – Niemcy, Austro-Węgry i Włochy. Powody wybuchu I wojny światowej – rywalizacja o kolonie; zjednoczenie Niemiec (poczuli się silni i chcieli kolonii w Afryce i w Azji, chcieli pokazać, że mogą być mocarstwem); chęć Niemców do panowania nad całą Europą (niemiecki szowinizm); Francja chciała odzyskać twarz po przegranej wojnie francusko-pruskiej (1870-1871); Francja chciała odzyskać Alzację i Lotaryngię; olbrzymie zbrojenia (zaczęły Niemcy i dla równowagi rozpoczęły takie działania inne państwa); Anglia zaczynała bać się Niemców, bo oni bardzo szybko zbroili się w statki – Anglia musiała też przyspieszyć zbrojenia, chociaż Niemcy robili to 3x szybciej; rywalizacja pomiędzy wszystkimi państwami kapitalistycznymi – drogą wojny chcieli wyeliminować konkurencję ze światowych rynków (produkty eksportowane przez Niemcy były 5x tańsze od angielskich – był to sposób na wypieranie Anglii z rynków światowych); rozwój nacjonalizmów, które powodowały określony klimat społeczny – chęć wojny; konflikty lokalne (np. bałkańskie).
Bardzo poważne były konflikty marokańskie: w 1905 roku Francja była już w sojuszu z Anglią i chciała wprowadzić wojsko do Maroka w celu zabezpieczenia swoich interesów. Niemcy uznały to za zagrożenie swojej pozycji i doszło do ostrego zatargu. Na konferencji w Algeciras zatarg został złagodzony, przy czym państwa Ententy uzyskały przewagę. W 1911 roku był kolejny kryzys, po którym Maroko stało się francuskim protektoratem, a Niemcy w ramach rekompensaty powiększyły swoje kolonie w Kamerunie.
Spory terytorialne i podstawowe sprzeczności między państwami na przełomie XIX i XX wieku:
USA – Hiszpania -------------- Filipiny, Antyle
Japonia – Rosja ---------------- Mandżuria, Korea, Chiny
Niemcy – Rosja ----------- Bałkany, cieśniny czarnomorskie
Austro-Węgry – Serbia ----------- zjednoczenie południowych Słowian
Francja – Niemcy ----------------- Alzacja, Lotaryngia, Maroko
Anglia – Niemcy ---- Bliski Wschód, rywalizacja na morzu i w handlu
Włochy – Turcja ---------- Trypolis
Niemcy – Japonia ------------ Chiny, kolonie na Pacyfiku
Francja – Włochy ---------- Korsyka, Tunis
Włochy – Austro-Węgry ------ południowy Tyrol, górna Adyga, Triest
Anglia – Francja ------------- Afryka Środkowo-Wschodnia
Anglia- Rosja ----------- Afganistan, Persja
W 1911 roku Włochy rozpoczęły wojnę z Turcją o Trypolis. Państwa bałkańskie uznały to za dobry moment, aby odebrać Turcji kolejne obszary. W 1912 roku zawiązała się koalicja Grecji, Serbii, Bułgarii i Czarnogóry, która pokonała Turcję, jednocześnie zajmując znaczne ziemie w europejskiej części Turcji (była to wojna bałkańska). Pojawiły się problemy co do podziału zdobytego terytorium: w 1913 roku wybuchła kolejna wojna bałkańska, tym razem zawiązała się koalicja Turcji, Rumunii, Serbii, Gracji przeciwko Bułgarii – Bułgaria przegrała.
28 czerwca 1914 roku w Sarajewie (Bośnia) zabity został austro-węgierski następca tronu – arcyksiążę Ferdynand, który uważany był za wroga Serbów. Rząd wiedeński chciał skorzystać z momentu i wyeliminować Serbię z areny politycznej. Austro-Węgry prowadziły dochodzenia (mając poparcie Niemiec) i wysłały w końcu lipca 1914 roku ultimatum do Belgradu, gdzie znalazły się żądania przyjęcia w ciągu 48 godzin ciężkich warunków, które naruszałyby niezależność Serbii. Ona miała jednak poparcie Rosji i postanowiła nie podpisywać ultimatum, dlatego Austro-Węgry wypowiedziały 28 lipca 1914 roku Serbii wojnę. Anglia sądziła, że ten konflikt uda się ograniczyć, ale Rosja ogłosiła powszechną mobilizację, na co Niemcy odpowiedziały wypowiedzeniem wojny przeciwko Rosji (1 sierpnia 1914 roku) i sprzymierzonej z nią Francji (3 sierpnia 1914 roku). Niemcy złamali neutralność Belgii, ponieważ przechodząc przez jej terytorium mogły okrążyć francuską armię. W takim wypadku Anglia 4 sierpnia 1914 roku wypowiedziała wojnę Niemcom. 6 sierpnia 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Rosji.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz