Trzeba było jak najszybciej zrealizować porozumienia pokojowe, ponieważ w całej Europie szerzyły się nastroje rewolucyjne, które trzeba było zwalczyć. Podpisanie traktatu pokojowego wiązało się też z ustaleniem przyszłego porządku w Europie i na świecie.
Jednakże inaczej widziały to państwa pokonane, a jeszcze inaczej zwycięskie, które chciały, aby przyszły porządek był zgodny z ich interesami i planami.
18 stycznia 1919 roku rozpoczął się w Paryżu Kongres Pokojowy. Wzięli w nim udział przedstawiciele krajów, które znajdowały się w stanie wojny z państwami centralnymi. Delegacje państw zostały podzielone na 4 grupy, z których 2 były szczególnie ważne. Do pierwszej należały Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Włochy i Japonia.
Szefowie ich rządów i ministrowie spraw zagranicznych tworzyli Radę Dziesięciu, w której główną rolę odgrywali: przedstawiciel Francji – Georges Clemeceau, Anglii – David Lloyd George oraz USA – Thomas Woodrow Wilson – delegacje właśnie tych państw decydowały praktycznie o wszystkim.
Do drugiej grupy należało 20 państw i ich delegacje mogły uczestniczyć na tych posiedzeniach, na których rozpatrywane były ich sprawy (tu należała Polska). Od samego początku trwania kongresu doprowadzono do dyskryminacji słabsze państwa, a jeszcze gorsza sytuacji była z krajami pokonanymi.
Do rozmów nie zaproszono pokonanych Niemiec, a także Rosji Radzieckiej (z 3 powodów: wycofała się z wojny w 1918 roku, opublikowania tajnych dokumentów Ententy i wejścia w układy z Niemcami stała się ona wrogiem koalicji zwycięskich państw; głoszona przez bolszewików idea rewolucji światowej stanowiła zagrożenie dla stabilizacji stosunków w okresie powojennym; nadal liczono na zmianę ustroju w Rosji i dlatego nie uznawano władzy bolszewickiej).
W trakcie trwania obrad ujawniły się sprzeczności, szczególnie pomiędzy Anglią i Francją. Anglia chciała zniszczyć niemiecką flotę, usunąć konkurencję handlową Niemiec na rynkach światowych, a także zawładnąć najważniejszymi niemieckimi koloniami – te wszystkie cele Anglia osiągnęła już przed Kongresem, więc teraz już nie chciała dalszego osłabiania pozycji tego kraju, co mogło doprowadzić do szerzenia się w tym kraju rewolucji, a także spowodowałoby to wzrost znaczenia Francji.
Francja chciała w znacznym stopniu ograniczyć potencjał gospodarczy i wojskowy Niemiec. Francja chciała też wzmocnić swoją pozycję poprzez system nowych sojuszy międzynarodowych, przede wszystkim w Europie Środkowej i Wschodniej oraz uzyskanie nowych kolonii.
USA prowadziła nowoczesną politykę kolonialną, która przejawiała się na zdobywaniu wpływów w różnych krajach poprzez penetrację gospodarczą (przy zapewnieniu formalnej niepodległości tych krajów) oraz na jednoczesnym głoszeniu haseł o równości. Takie działanie było zagrożeniem dla Francji i Anglii – tradycyjnych mocarstw kolonialnych. Idea równości nie pasowała do planów Anglii i Francji, które chciały zagarnąć kolonie niemieckie w Afryce i na terytorium Bliskiego i Środkowego Wschodu.
28 czerwca 1919 roku podpisany został w Wersalu pod Paryżem traktat pokojowy z Niemcami. Podpisano go w Sali Lustrzanej, gdzie po zwycięstwie nad Francją w 1871 roku, cesarz niemiecki ogłosił zjednoczenie Niemiec.
Niemcom przedłożono następujące ustalenia traktatu:
- oddanie Francji Alzacji i Lotaryngii oraz części kopalń w Zagłębiu Saary; okupacja przez wojska Ententy przez 15 lat Saary i lewego brzegu Renu oraz demilitaryzacja tych obszarów,
- przeprowadzenie plebiscytów w okręgach Eupen i Malmedy (Belgia) oraz Szlezwiku-Holsztyna (Dania);
- uznanie niepodległości Polski i Czechosłowacji; zwrot Polsce Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego; przeprowadzenie plebiscytów na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu; ustanowienie Wolnego Miasta Gdańska pod kontrolą Ligi Narodów, z zabezpieczeniem interesów Polski,
- uznanie niepodległości Austrii,
- zrzeczenie się wszystkich kolonii,
- zniesienie powszechnej służby wojskowej i utworzenie 100-tys. armii zawodowej; likwidacja sztabu generalnego, ograniczenie tonażu floty wojennej; zakaz posiadania lotnictwa wojskowego,
- oddanie aliantom większości floty handlowej oraz oddanie w ciągu 5 lat nowo wybudowanych statków o łącznym tonażu 1 mln ton.
Znaczna część postanowień traktatu nie została wykonana, na skutek rozbieżności między zwycięskimi mocarstwami, co było jedną z głównych przyczyn odrodzenia się potęgi militarnej III Rzeszy.
Szczególnie dużym problemem okazały się mniejszości narodowe. W nowych Niemczech żyło jeszcze 3 mln ludzi, którzy nie byli Niemcami; w Polsce było ich 8,5 mln (31%); Czesi i Słowacy w swoim wspólnym państwie mieli ich około 5 mln (38%).
Chcąc zapobiec dyskryminacji mniejszości narodowych, mocarstwa postanowiły, że wraz z podpisaniem traktatu wersalskiego Polska, Rumunia, Jugosławia, Czechosłowacja i Grecja będą musiały podpisać traktaty w sprawie ochrony mniejszości narodowych zamieszkujących ich terytoria państwowe – był to tzw. mały traktat wersalski. Co prawda zajęto się sprawą mniejszości narodowych, ale tylko w nowopowstałych państwach – nie zainteresowano się jednak ochroną mniejszości w tych państwach, które od dawna tych praw nie szanowały.
Także silny opór mocarstw (szczególnie Anglii) spowodował, że nie wprowadzono prawodawstwa broniącego przed dyskryminacją rasową czy wyznaniową ludności w koloniach i na terenach mandatowych, chociaż oddane były one formalnie pod opiekę Ligi Narodów.
Zawarto także odrębne traktaty z innymi państwami, walczącymi u boku państw centralnych: z Austrią 10 września 1919 roku w Saint Germain; z Bułgarią 27 listopada 1919 roku w Neuilly; z Węgrami 4 czerwca 1920 roku w Trianon; z Turcją 10 sierpnia 1920 roku w Sevres.
Wykorzystując klęskę państw centralnych, Anglia i Francja, po zajęciu kolonii niemieckich i tureckich, dążyły do zatwierdzenia przez Kongres Paryski ich panowania na tych obszarach. Stanowczy opór postawił prezydent Stanów Zjednoczonych i jeszcze kilka innych państw, dlatego zdecydowano się na ustanowienie tzw. mandatów: mandat A (tureckie kolonie) – Palestyna, Transjordania i Irak leżały w angielskiej strefie wpływów; Liban i Syria we francuskiej strefie wpływów; mandat B (większość kolonii niemieckich) – rozdzielono pomiędzy Anglię i Francję, tj. Togo, Kamerun, Niemiecka Afryka Środkowo-Wschodnia; mandat C (Daleki Wschód i Niemiecka Afryka Środkowo-Zachodnia) – pomiędzy Anglię i Francję.
Mandat A – kraje cywilizowane; mandat B – kraje, gdzie potrzeba średniej ingerencji – mniej cywilizowane; mandat C – duża ingerencja, kraje zacofane. Z tytułu mandatów państwa Ententy otrzymały ogółem terytoria o powierzchni 2,93 mln km2, zamieszkane przez 17 mln ludzi.
Jeszcze w czasie wojny prezydent USA Wilson mówił o organizacji, która miała skupiać wszystkie kraje świata i strzegącej pokoju. Kongres Paryski uchwalił w kwietniu 1919 roku Pakt Ligi Narodów, który został włączony do ogólnego traktatu pokojowego. W skład Ligi weszły państwa walczące z Niemcami oraz Polska i Czechosłowacja. Po pewnym czasie zaproszono do Ligi kraje neutralne, a po kilku latach Niemcy i Związek Radziecki. Głównymi organami Ligi były: Zgromadzenie Ogólne, gdzie każdy z członków miał 1 głos; Rada, składająca się początkowo z 8 członków: 4 stałych (Anglia, Francja, Japonia, Włochy) i 4 niestałych. Ważnym organem był także stały Sekretariat z Sekretarzem Generalnym na czele (siedziba w Genewie).
Najważniejsze cele Ligi Narodów:
- ograniczenie zbrojeń do minimum określonego względami bezpieczeństwa państwa;
- zagwarantowanie członkom Ligi poszanowania ich integralności terytorialnej;
- przygotowanie wszelkich środków zdolnych skutecznie zapewnić pokój między narodami, a w związku z tym rozstrzyganie wszelkich sporów, jakie mogą zaistnieć między krajami członkowskimi na drodze pokojowej.
Problemy sporne w rejonie Pacyfiku rozwiązane zostały w latach 1921-1922 na 3 międzynarodowych konferencjach odbytych w Waszyngtonie. Ustalono: zachowanie status quo na Oceanie Spokojnym; ustalenie górnych granic tonażu okrętów liniowych; zakaz budowy nowych baz morskich na Pacyfiku; uznanie suwerenności terytorium chińskiego oraz zasady „otwartych drzwi”, czyli równych praw handlowych dla wszystkich państw.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz